Koungwhal Thongnetra

ยินดีต้อนรับทุกท่านสู่คลังปัญญา (ปัญญาคือแสงสว่าง ส่องทางชีวิต )123EE.BLOGSPOT.COM

วันอังคารที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2555

วิวัฒนาการการปกครองของไทย

   

การปกครองของไทยนับตั้งแต่ กำเนิดรัฐชาติอย่างเป็นทางการ นับจากสมัยสุโขทัย
ซึ่งผมเคยอธิบายเกี่ยวกับพ่อปกครองลูกไว้แล้ว

ยุคสุโขทัยแบ่งการปกครอง ออกเป็น 3 ส่วนคือ 

1.หัวเมืองชั้นใน
2.หัวเมืองชั้นนอก
3.หัวเมืองประเทศราช ( ไม่มีหัวเมืองชั้นกลางครับ )

  • หัวเมืองชั้นใน คือ ส่วนที่เป็นราชธานีหรือเมืองหลวง
  • หัวเมืองชั้นนอก คือ เมืองพระยามหานคร มีข้าราชการหรือขุนนางชั้นผู้ใหญ่ปกครอง
  • หัวเมืองประเทศราช  กษัตริย์จะเป็นผู้แต่งตั้ง เจ้าพื้นเมืองเป็นผู้ปกครอง

ยุคสมัยอยุธยา 


  • สมัยพระเจ้าอู่ทอง (รามาธิบดีที่1 ) หมายเหตุ อ่านประวัติราชวงค์ไทยที่ผมเขียนไว้แล้วประกอบ.
  • สมัยพระเจ้าอู่ทองแบ่งการปกครองออกเป็นส่วนกลาง และส่วนภูมิภาค
  • ส่วนกลางปกครองแบบจตุสดมภ์ ตามอย่างเขมร คือ เวียง วัง คลัง นา
  • ส่วนภูมิภาค ยังคงยึดหลักตามแบบสุโขทัย คือแบบหัวเมือง แต่เรียกหัวเมืองชั้นใน 4 เมืองรอบราชธานีว่า เมืองลูกหลวง หรือเมืองหน้าด่าน

ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ 

 ถือว่าเป็นยุคเปลี่ยนแปลงการปกครองในสมัยอยุธยา
โดยสมัยนี้ได้ปรับปรุงการปกครองขึ้นใหม่ และแยก 

  • การบริหารราชการออกเป็น ฝ่าย พลเรือน
  •  และฝ่ายบริหาร
  •  โดยตั้งกรมมหาดไทยมีสมุหนายกเป็นเสนาบดี มีหน้าที่ดูแลกิจการฝ่ายพลเรือนในราชธานีและทุกหัวเมือง
  • กรมกลาโหมมีสมุหพระกลาโหมเป็นอัครเสนาบดีดูแลกิจการฝ่ายทหารในราชธานีและทุกหัวเมือง

                                     การปกครองส่วนภูมิภาค ในสมัยนี้


  • ได้ยกเลิกเมืองหน้าด่าน และขยายเขตราชธานีออกไปให้กว้างมากขึ้น เพื่อรวบรวมอำนาจมาไว้ส่วนกลางให้มากที่สุด
  • วิเคราะตรงนี้ตามให้ดีครับ คือสมัยพระเจ้าอู่ทองจะกระจายอำนาจไว้ในส่วนภูมิภาค แต่สมัยนี้ จะรวบอำนาจมาไว้ส่วนกลางโดยวิธีที่แยบยลคือขยายอาณาเขตราชธานีแทน
  •  และได้แต่งตั้งเจ้านายหรือขุนนางที่ใกล้ชิดไปปกครองหัวเมืองชั้นนอกนั้น คือนอกจากรวบอำนาจแล้ว อำนาจที่เหลือยังอยู่ในมือคนใกล้ชิด

ส่วนเมืองประเทศราชยังคงไว้เหมือนเดิม  
  • นอกจากนี้ยังออกระเบียบการปกครองท้องที่ แบ่งเมืองออกเป็นแขวง 
  • แขวงแบ่งออกเป็นตำบล
  • ตำบลแบ่งออกเป็นหมู่บ้าน

 (ผู้ที่จะศึกษาการปกครองต้องอ่านและวิเคราะห์ตรงนี้ครับ ผมพยายามย่อยให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น ) นับว่า สมัยพระบรมไตรโลกนาถ มีการยกเครื่องรูปแบบการปกครอง ขนานใหญ่ แต่ยุคสมัยของพระองค์ให้ไปอ่านประวัติราชวงค์ไทยที่เสนอไปแล้วประกอบว่าสมัยนี้ปกครองอยู่กี่ปี

สมัยพระเทพราชา
  • สมัยนี้เป็นอีกสมัยที่ พลิกการปกครองขนานใหญ่
  • พระเทพราชาไม่ไว้วางใจอัครเสนาบดีทั้งหลาย จึงปรับเปลี่ยน การบังคับบัญชาใหม่
โดยแบ่งหัวเมือง ออกเป็น ฝ่ายเหนือฝ่ายใต้

  • ให้กรมมหาดไทยบังคับบัญชาทั้งทหาร และพลเรือน ในหัวเมืองฝ่ายเหนือ
  • ให้กรมกลาโหมบังคับบัญชาทั้งทหารและพลเรือนในหัวเมืองฝ่ายใต้
  • จุดเปลี่ยนยุคนี้คืออะไร คือเดิมสมัยพระบรมไตรโลกนาถ แยกพลเรือนและทหารออกจากกัน โดยให้สมุหนายกดูแลฝ่ายพลเรือน และให้สมุหกลาโหมดูแลฝ่ายทหาร
  • แต่สมัยพระเทพราชา แบ่งหัวเมืองเป็นเหนือใต้ แล้วให้สมุหนายกดูแลทั้ง ทหารและพลเรือนในฝ่ายเหนือ
  • และเช่นเดียวกันให้สมุหกลาโหมดูแลทั้งทหารและพลเรือนในฝ่ายใต้
  • วัตถุประสงค์เพื่อแยกกำลังทหารออกจากกันเป็นสองฝ่ายคานอำนาจกันเอง เพื่อลดความระแวงนั่นเอง ต้องแยกให้ชัดแล้วจะเข้าใจครับ
  • และใช้มาจนปลายสมัยอยุธยาแม้มีการเปลี่ยนราชวงค์หลายครั้ง แล้วมีการลดอำนาจสมุหกลาโหมลง แล้วให้กรมพระคลังดูแลฝ่ายใต้แทน **เห็นจุดเปลี่ยนนะครับ** อำนาจทหารหลุดมือจากกลาโหมไปอยู่ที่กรมพระคลังแทน


สมัยรัตนโกสินทร์


  • รัชกาลที่ 1 - 4 ให้อำนาจการบังคับบัญชาฝ่ายใต้ไปขึ้น กับกรมกลาโหมตามเดิม ( หัวเมืองเหนือใต้ยังอยู่นะครับตกมาถึงรัตนโกสินทร์ และได้อำนาจคืนในสมัยนี้ )
  • หัวเมืองตะวันออก ตรงนี้โผล่มาปลายอยุธยาครับ ให้กรมพระคลังดูแล และรูปแบบการปกครอง สมัย ร.1 - ร.4 ก็หวนกลับไปสู่ยุคอยุธยาตอนปลายเช่นเดิม และผู้มีบทบาทเข้ามา จากอยุธยาตอนปลายคือ กรมพระคลัง
  • สมัย รัชกาลที่ 5 สมัยนี้คือยุคเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ในยุครัตนโกสินทร์เช่นกัน
  • การปกครองสมัยนี้ได้ปฏิรูปการปกครองทุกอย่างไปตามอย่างตะวันตก
  • แบ่งการปกครองออกเป็น ส่วนกลาง  ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น
  • ยกเลิกการปกครอง แบบจตุสดมภ์ ที่ติดมาแต่อยุธยาเสีย
  • และทรงให้จัดตั้งกระทรวงขึ้นตามแบบตะวันตก 12 กระทรวง  
  •    จุดเรื่มการปกครองสมัยใหม่เกิดในสมัย รัชกาลที่ 5 นี้ครับ
  • สมัยรัชกาลที่ 6 ได้ปรับปรุงโครงสร้างบางประการเช่นเปลี่ยนแปลงกระทรวงบางกระทรวง แต่ยังคงยึดหลักแบบ สมัย รัชกาลที่ 5 
  • ส่วนการปกครองภูมิภาค ให้รวม มณฑลหลายมณฑลเข้าเป็นภาค ( ภาคเกิดยุคนี้ครับ ) และให้ตั้งอุปราชให้เป็นผู้ปกครองภาคขึ้น และให้ขึ้นตรงต่อพระมหากษัตริย์  เพื่อลดอำนาจของกระทรวงมหาดไทยลง
  • การปกครองท้องถิ่นสร้างเมืองจำลองขึ้น เรียกว่าดุสิตธานี
  • สมัยรัชกาลที่ 7 ได้จัดตั้ง คณะกรรมการประชาภิบาลขึ้นในพ.ศ.2470เพื่อทำหน้าที่ดูแลงานด้าน สุขาภิบาลตามหัวเมืองต่าง
  • พ.ศ.2476 คณะราษฎรได้ออกพระราชบัญญัติ เทศบาลขึ้น และบังคับใช้จนถึง 2496
  • นี่คือวิวัฒนาการการเมืองการปกครองของไทยทั้งหมด เราจะเห็นจุดเปลี่ยน จุดต่าง รายละเอียดยิบย่อยอยู่ ให้ทำความเข้าใจครับ แล้วเราจะวิเคราะห็การเมืองที่เหลือได้ อย่างถูกหลักและแม่นยำ

                            กังวาล  ทองเนตร รัฐศาสตร์ การปกครองมหาวิทยาลัยรามคำแหง          

ไม่มีความคิดเห็น:

โพสต์ความคิดเห็น